Telefon o siódmej rano: „Wpisałem swoją firmę w Google i zamiast opisu usług wyświetla się coś po japońsku, a strona przenosi na jakieś kasyno”. To najczęstszy sposób, w jaki właściciele dowiadują się o włamaniu — nie z panelu, nie z powiadomienia, tylko z wyników wyszukiwania albo od klienta, który zadzwonił zaniepokojony.

Pierwsza godzina po takim odkryciu decyduje o tym, ile pracy będzie później. Najgorsze, co można zrobić, to zacząć w panicznym pośpiechu kasować podejrzane pliki, bo razem z nimi znikają ślady potrzebne do ustalenia przyczyny. Poniżej kolejność, którą stosuję, i której trzymam się nawet wtedy, gdy klient bardzo chce po prostu „szybko to naprawić”.

Krok 1: odciąć stronę od odwiedzających

Zanim cokolwiek zaczniesz naprawiać, przestań szkodzić własnym klientom. Zainfekowana strona potrafi rozsyłać spam, wyłudzać dane z podstawionego formularza albo przekierowywać ludzi w miejsca, których nikt nie chce odwiedzić. Wyłączenie jej na kilka godzin jest mniej kosztowne niż udawanie, że nic się nie dzieje.

Najprościej zrobić to w panelu hostingu: wyłączyć witrynę albo ustawić stronę informacyjną z krótkim komunikatem o pracach technicznych i numerem telefonu. Jeśli dostawca hostingu sam zablokował konto — a bywa i tak — to dobra wiadomość, bo zdążył zareagować szybciej niż Ty. Jeśli prowadzisz sklep, warto na ten czas wyłączyć też możliwość składania zamówień, żeby nikt nie zostawił danych karty na stronie, nad którą nie masz kontroli.

Krok 2: zrobić kopię stanu po włamaniu

To punkt pomijany najczęściej i najbardziej brakuje go później. Zanim zaczniesz sprzątać, wykonaj pełną kopię plików i bazy danych w stanie, w jakim są teraz, i odłóż ją na bok, wyraźnie oznaczoną. Ta kopia to jedyny materiał, na podstawie którego da się później ustalić, którędy ktoś wszedł i co zdążył zrobić.

Przydaje się także wtedy, gdy okaże się, że wyciekły dane osobowe. Bez zapisu sytuacji zostaje ci wyłącznie zgadywanie, a przy zgłaszaniu incydentu zgadywanie jest bardzo słabym argumentem. Zapisz też datę i godzinę, kiedy zauważyłeś problem, i co dokładnie było widać. Zrzuty ekranu z wyników wyszukiwania albo z podmienionej strony kosztują minutę, a bywają jedynym dowodem, że coś w ogóle się wydarzyło.

Krok 3: czyszczenie, czyli najtrudniejsza część

Sprzątanie po włamaniu wygląda inaczej, niż większość osób sobie wyobraża. Nie chodzi o odnalezienie jednego złego pliku, bo szkodliwy kod zwykle jest rozsiany w kilkunastu miejscach naraz. Standardowa kolejność wygląda tak:

  1. Podmiana rdzenia WordPressa na czyste pliki z oficjalnej paczki w tej samej wersji.
  2. Ponowna instalacja wtyczek i motywu ze źródeł producenta, nie z serwera.
  3. Przegląd katalogu z uploadami pod kątem plików wykonywalnych, których tam być nie powinno.
  4. Sprawdzenie bazy danych: doklejone skrypty w treściach, podmienione adresy strony, nowe konta administratorów.
  5. Kontrola zadań cyklicznych i plików konfiguracyjnych, w których często zostaje tylne wejście.

Alternatywą jest powrót do kopii sprzed infekcji, o ile masz pewność, kiedy się zaczęła. Bywa szybszy, ale traci się wszystkie zmiany z okresu po tej dacie, a przy sklepie oznacza to utratę zamówień. Zwykle wybieram czyszczenie, a kopię traktuję jako materiał porównawczy.

Krok 4: wymiana wszystkich dostępów

Po wyczyszczeniu plików trzeba założyć, że każde hasło, które przechodziło przez tę stronę, jest znane osobie postronnej. Zmieniam wszystkie naraz: konta administratorów WordPressa, hasło do bazy danych wraz z wpisem w konfiguracji, dostęp FTP i SSH, panel hostingu, konto pocztowe używane przez formularz.

Przy okazji wyrzucam konta, których nikt nie używa, i sprawdzam, czy w międzyczasie nie pojawił się nowy administrator o niewinnie wyglądającej nazwie. Po włamaniach regularnie znajduję konto założone kilka tygodni wcześniej niż sama widoczna awaria. Warto również wylogować wszystkie aktywne sesje, bo sama zmiana hasła nie zawsze wyrzuca kogoś, kto jest już zalogowany.

Krok 5: ustalić przyczynę, inaczej wróci

Wyczyszczona strona bez zamkniętej przyczyny zostaje zainfekowana ponownie, zwykle w ciągu kilku tygodni. Odpowiedzi szukam w dziennikach serwera — sprawdzam, kiedy pojawiły się zmienione pliki i jakie żądania trafiały wtedy na stronę. Najczęściej wychodzi przestarzała wtyczka albo udane zgadnięcie hasła.

Dopiero po ustaleniu przyczyny wracam do konfiguracji zabezpieczeń: aktualizacje, ograniczenie logowania, drugi składnik, zapora, monitoring plików. Cała ta ścieżka, od sprzątania po zabezpieczenie i późniejsze pilnowanie, to zakres mojej opieki nad bezpieczeństwem; przy typowej stronie firmowej zajmuje od kilku godzin do dwóch dni.

Zgłoszenia i powrót do normalności

Na koniec zostają formalności. Poinformuj hostingodawcę, bo mógł zablokować konto i będzie chciał potwierdzenia, że jest posprzątane. W Google Search Console poproś o ponowne sprawdzenie strony, jeśli została oznaczona jako niebezpieczna — usunięcie ostrzeżenia trwa zwykle od jednego do kilku dni.

Jeżeli istnieje realne podejrzenie, że wyciekły dane osobowe klientów, sprawa wykracza poza technikę. Obowiązek zgłoszenia naruszenia do Urzędu Ochrony Danych Osobowych ma bardzo krótki termin, więc to moment na rozmowę z prawnikiem, a nie na samodzielne decyzje. Przez pierwszy tydzień po sprzątaniu warto codziennie zaglądać na stronę i do skrzynki z powiadomieniami — jeśli tylne wejście gdzieś zostało, zwykle daje o sobie znać właśnie wtedy.


Jeśli podejrzewasz, że Twoja strona została zhakowana — zadzwoń od razu, zanim zaczniesz cokolwiek kasować. Odcinam stronę, zabezpieczam materiał do ustalenia przyczyny, czyszczę pliki i bazę, wymieniam dostępy i domykam lukę; potrzebuję dostępu do panelu WordPressa i konta hostingowego.

Ewelina Grzelak, EWELA design
tel. +48 511 254 321
e-mail: biuro@eweladesign.pl
Zobacz pakiety i ceny

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *